Dziś będzie „rozkminianie” tematu techniki wykonania kół. Spotkałem się z kilkoma „patentami” na koła w moim modelarskim życiu. Mamy kilka „to zależy”, o których trzeba pomyśleć.

To zależy od konstrukcji koła prawdziwego taboru

Generalnie rzecz ujmując, koła kolejowe możemy podzielić na pełne i szprychowe. Pamiętajmy, że w pełnych bywają małe otwory.

Koła szprychowe, jak sama nazwa wskazuje zbudowane jest z piasty oraz wieńca, które połączone są promieniście rozłożonymi szprychami (na kołach szprychowych czasem widać przeciwwagi).

Tyle teorii, a w praktyce to są jeszcze koła z wycięciami (w radzieckich czy amerykańskich parowozach). Wycięcia te w kształcie łezkowatym nadają kołu cechy koła szprychowego.

Co to oznacza dla modelarza? Wycinanie wybrania materiału lub wstawianie szprych.

To zależy od skali

Rzeczą raczej oczywistą jest, że w wielkościach H0 czy TT będziemy robić mniej skomplikowane koła niż np. w skali 1:25.

To zależy, czy na makietę

Zauważyliście zapewne, że koła modeli jeżdżących mają obrzeża monstrualnych rozmiarów. Jest to podyktowane fizyką modelu jadącego po szynie. Gdybyśmy się trzymali ściśle proporcji koła kolejowego, to obrzeża w modelach byłyby za małe, aby utrzymać model na szynach przy pokonywaniu zakrętów. Dlatego też organizacje modelarskie ustandaryzowały rozmiary kół modeli kolejowych dla poszczególnych wielkości (skal), a wymiary podano w normie NEM 310 „Zestaw kołowy i tor” z 1977 roku. Jeśli ktoś chce zrobić model do postawienia na makiecie, i żeby ten model nie odbiegał stylistyką od modeli jeżdżących powinien zastosować właśnie takie rozmiary kół.

Poniżej przedstawiam tabelę wymiarów zestawów kołowych dla kilku popularnych wielkości modeli (wymiary w mm).

Jeśli jednak trzymacie się skali, to trzeba mieć na uwadze, że im mniejsza skala (większy dzielnik w zapisie), tym będzie mniejsza różnica między średnicą bieżni koła a średnicą obrzeża. Myślę, że można lekko uciec od skali, aby obrzeże było lepiej widoczne (taki kompromis modelarski).

Jak zbudować koło w modelu?

Tak naprawdę mamy do wyboru dwie techniki budowy kół i kombinacje tychże.

Koła warstwicowe

To najprostsza metoda jeśli chodzi o koła pełne. Metoda polega na sklejeniu ze sobą na płasko kilku warstw tekturki. Projektowanie takich kół jest w miarę proste. Rysujemy okręgi, zaznaczamy środek (korzystając z narzędzi centrowania). Oczywiście można zaprojektować w ten sposób także koła szprychowe, jednak idealne sklejenie kół jest niemal niemożliwe i warstwy widać na bocznych powierzchniach szprych – chciał nie chciał – trzeba będzie szlifować.

Bieżnię takiego koła warto okleić pakiem zwykłej kartki ksero. To chyba najprostszy sposób, aby bez szlifowania obwodu koła zapewnić mu gładką powierzchnię.

Koła pudełkowe

W tym przypadku koło ma bardziej skomplikowaną strukturę, ale ze to można troszkę „poszaleć” z kształtem przekroju koła. Idea polega na tym, że koło bose jest pudełkiem w kształcie walca z wybraniem. Między koło bose a piastę można wkleić szprychy, tarczę (płaską, stożkową czy łamaną) czy cokolwiek się nam zamarzy 😉

Jak zrobić oś

Sklejanie rurek (cienkich i długich) to w sumie odrębny fach w dziedzinie modelarstwa. Tu też mamy kilka metod do wyboru.

Ślimak, ślimak pokaż rogi!

Najprostszą metodą na uzyskanie długiego walca jest ciasne zwinięcie kartki w ciasny rulon. Niby fajnie, ale w ten sposób mamy rurkę, na której bardzo wyraźnie widać uskok krawędzi zwijanego paska. Szpeci to element nawet w dużych skalach (1:32, 1:25, …).

Wyjściem z tej sytuacji jest zwinięcie w rulon dłuższego, ale znacznie cieńszego paska – na przykład z kartki ksero. krawędź o grubości 0,08 – 0,1 mm (papier ksero) wygląda dużo lepiej niż krawędź grubości 0,2 – 0,25 mm (brystol).

Znacznie łatwiej nawijać rulony na wałku (pręcie, gwoździu itp) – trzeba tylko przeliczyć długość pasa oraz grubość ścianek rurki w zależności od liczby zwojów.

Skrzydełko, czy podklejka?

Oś można skleić też jako rurkę, pytanie tylko, jak spoimy jej krawędzie. Można na skrzydełko, ale mamy tu sytuację analogiczną do „ślimaka”. Lepiej bezię skleić krawędzie na styk, tylko jest to trudne, nie każdy potrafi. Najprostszym rozwiązaniem tego problemu będzie podklejka (niebieski element na poniższym schemacie) wklejona wewnątrz rurki!

Jak powiadano na koniec każdego odcinka serialu paranaukowego Oto Szadoki… „No i będzie tego!”