W tym roku w Słowacji obchodzona jest 150. rocznica powstania trasy kolejowej Zvolen – Fiľakovo. Dziś jest to część trasy nr 160 Zvolen – Košice, ongi zaś, część jednej z pierwszych kolei Cesarstwa Austro-Węgierskiego: Węgierskiej kolei północnej z Pesztu do Vrutek. 4 maja 1871 roku oddano do użytku odcinek Fiľakovo – Lučenec, natomiast 18 czerwca 1871 roku odcinek Lučenec – Zvolen.

Linia ta jest głównym traktem południowej Słowacji, choć jest jednotorowa i w większości niezelektryfikowana. W Czechach i Słowacji używa się trzech systemów zasilania elektrycznego kolei i dwa z nich są obecne na części trasy: ~25 kV 50 Hz w okolicy Zvolena, i 3 kV w okolicy Koszyc. Końcem 2020 roku rozpoczęto studium poszerzenia (do 2 torów) i elektryfikacji odcinka Zvolen – Slatinka do Fiľakova.

Nie byłbym sobą, gdybym będąc na wakacjach w środkowej Słowacji nie zaglądnął na kilka stacji przy okazji. Poniżej przedstawię kilka zdjęć, które udało mi się zrobić na kilku stacjach trasy 160.

Detva

Choć leżąca u stóp masywu Polana Detva jest niewielkim miasteczkiem, to stanowi ważne centrum kulturalne na mapie Słowacji. To swoiste epicentrum działalności folklorystycznej średniej Słowacji, a przy okazji miejsce masowej produkcji wyśmienitej bryndzy. Jeśli ktoś szuka karpackich instrumentów ludowych, znajdzie je w Detvie.

Budynek stacyjny usytuowany jest w ciasnym labiryncie wąskich uliczek. Podróżni mają do dyspozycji niewielką poczekalnię, kasa jest nieczynna. Na tej stacji zatrzymują się pociągi pospieszne.

Sam budynek ma kilka ciekawych elementów: okrągły wykusz na ścianie wzdłuż peronu i malowane ornamenty elewacji zewnętrznej. Stacja stoi na niezelektryfikowanej części trasy, mini arkady.

Pstruša vych.*

Stacyjka mijankowa w gminie Vígľaš stoi sobie nieco smętnie między łąkami. Niedaleko, na rzece Slatina ze starego wagonu osobowego wykonano most, który skrócił drogę na stację mieszkańcom okolicy. Sama stacja wygląda dość kuriozalnie. Na tle nieco zapuszczonej elewacji budynku wyróżnia się kolorowo ukwiecony klomb, nad którym pieczę mają pracownicy biura stacyjnego 🙂

Vígľaš

Choć Vígľaš nie jest miastem, stacja jest dość spora. Ma to swoje uzasadnienie, gdyż obsługuje ruch pasażerski i towarowy, a także jest mijanką z bocznicami. Obok stacji ulokowano składy drewna, które jest zwożone z pobliskich wyrębów i ekspediowane dalej drogą kolejową. Wzrok podróżnych przyciąga ogromny żuraw, który stoi bezczynnie i rdzewiejąc, przygląda się pobliskiej bazie wojskowej.

Na stacji nie działa kasa, ale jest poczekalnia… malutka… klaustrofobiczna wręcz. Upchnięto tam jednak dwie ławeczki, półkę z książkami dla podróżujących, rozkład jazdy oraz opis ciekawostek turystycznych gminy.

Zvolen

Zbudowana na początku lat 60. ubiegłego wieku stacja jest sporym kompleksem obsługi ruchu pasażerskiego oraz towarowego. Powstała w miejscu starszej stacji „Zvolen hrad”. Zwolen to ważny węzeł kolejowy na mapie Słowacji, łączący Bańską Bystrzycę, Koszyce, Vrutki i Nove Zamki.

Wielgachna dobrze oświetlona pionowymi oknami hala główna pomieści wielu pasażerów, oferując im kasy biletowe, punkty handlowe i… małą budkę z makietą kolejową w skali H0 (niestety modele nie śmigały po torach). Szyby budki są okropnie upalcowane – zapewne przez ciekawskich najmłodszych miłośników kolei, dlatego nie udało mi się zrobić porządnych fotek, wybaczcie.

W 2019 roku rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace rekonstrukcyjne całego obiektu od peronów począwszy na bezbarierowym dostępie do dworca od strony Alei Masaryka. Stacja posiada także halę boczną, gdzie ustawiono krzesełka dla podróżujących. Przed stacją zastałem plac budowy, ale dostęp do kas i peronów nie jest jakoś mocno ograniczony, bo można wejść do gmachu nawet z wózkiem bliźniaczym 🙂

Samo miasto jest dość ładnie położone, otoczone górami, a stare zamczysko góruje nad miastem. Między wzgórzem zamkowym a stacją rozciąga się park, w którym ustawiono jako pomnik replikę pociągu pancernego Hurban. Z parku natomiast wychodzimy na ogromny deptak, na którym łączy się historia stara (komunistyczna) z nową (postkomunistyczną) rzecz, której darmo szukać w Polsce. Otóż w odległości kilkudziesięciu metrów od siebie stoją pomniki poświęcone pamięci Słowackiego Powstania Narodowego (w kształcie głowicy Valaški**) oraz wyzwolicielskiej Armii Czerwonej. Nie zabrakło też elementów kolejowych – plac zabaw dla dzieci jest w kształcie pociągu 🙂

Zvolenská Slatina

Zvolenská Slatina to jedna ze wsi w powiecie zwoleńskim. W galerii możecie zobaczyć zdjęcia dworca i jego okolic. W samym mieście mamy jeszcze dwa ciekawe miejsca, które warto zobaczyć:

– Galeria Jána Kulicha słynnego rzeźbiarza czechosłowackiego, którego dziełem jest pomnik Juraja Jánošika („tego” zbójnika Jerzego Janosika) w Terchovej;

– Pomnik Milana Štefánika – słowackiego działacza niepodległościowego, inżyniera i astronoma, którego imieniem został nazwany jeden z trzech pociągów pancernych Słowackiego Powstania Narodowego.

O ile stacja działa i obsługuje lokalny ruch pasażerski, to budynek stacyjny w znacznej części został przekazany prywatnemu użytkownikowi. Nie działają tam kasy biletowe. Stacja ma tylko jeden peron.

Koniec i bomba…

…a kto nie czytał, ten trąba. Pierwszej osobie***, która na naszym fejzbóku, w komentarzach pod odnośnikiem do niniejszego artykułu napisze „Audaces fortuna iuvat” oraz poda tłumaczenie powiedzenia, Ojciec Założyciel wyśle pocztówkę z Bohumina.

* Výhybňa – po polsku „mijanka”, czyli stacja z dwoma torami na trasie jednotorowej.

** Valaška to nic innego jak ciupaga; nie zapominajmy, że Słowacy to głównie karpaccy górale.

*** Nie dotyczy członków załogi kartonowej kolei.